Święconka - tradycja i inspiracje

Święconka jest ważnym symbolem religii chrześcijańskiej. Towarzyszy ona Wielkiej Sobocie, ale i Wielkiej Niedzieli. Jest ona niczym innym jak koszykiem, w który wkłada się tradycyjne, wielkanocne pokarmy, który następnie zanosi się do kościoła, by kapłan pokropił go wodą święconą. Co ważne, tradycja święconki czy też świeconego praktykowana jest nie tylko w Polsce, ale także za granicą. Pokarmy święci się w austriackich regionach graniczących ze Słowenią, w Styrii, Karyntii, w południowym Tyrolu oraz w Bawarii.

Pierwsze zapisy na temat święconek sięgają VII wieku i obejmują nie tylko tereny Polski, ale i Mediolanu czy Rzymu. Tradycja ta najprawdopodobniej ma swoje korzenie w zwyczajach pogańskich i początkowo nie obejmowała jajek! Współcześnie to one stanowią jeden z najważniejszych elementów święconki.

Święcenie pokarmów odbywa się każdorazowo w Wielką Sobotę. W zależności od regionu, ale i parafii, kapłan lub osoba posiadająca odpowiednie święcenia, w tym diakon czy lektor, święci koszyczki z jedzeniem wewnątrz kościoła, przeważnie przed ołtarzem lub też przed kościołem, gdzie ustawiane są one na specjalnie wystawionych stołach. Obrządek ten nie obejmuje mszy świętej, która danego dnia, czyli w przeddzień Zmartwychwstania Chrystusa nie jest odprawiana. Zamiast tego, księża przeważnie prowadzą krótkie spotkanie z dziećmi, wypytując o znajdujące się w święconkach symbole.

Przygotowania do zrobienia święconki obejmują zazwyczaj już Wielki Piątek lub rozpoczynają się z rana w Wielką Sobotę. Pierwszym krokiem jest zawsze przygotowanie koszyka. Nie musi być on duży. W niektórych domach, zwłaszcza takich, w których są dzieci, wykorzystuje się kilka mniejszych koszyków, aby pociechy mogły nieść każde swoją święconkę. Koszyczki dekoruje się przeważnie bukszpanem, a ich wnętrze wykłada koronkową serwetką.

Przygotowany koszyk wielkanocny staje się podstawą do ułożenia w nim poszczególnych potraw. Należą do nich jajka, sól, mięso, chleb, baranek w formie masła, ciasta czy też po prostu jako figurka. Stanowią one kolejne symbole, które nawiązują do wiary w Zmartwychwstanie Pańskie - nowe życie symbolizowane jest przez jajka, sól z kolei oznacza ochronę przed zepsuciem. Chleb jest symbolem Ciała Pańskiego, wędlina zdrowia, płodności i dostatku materialnego. Baranek pojawia się w religii chrześcijańskiej nie tylko w okresie Wielkanocnym i za każdym razem oznacza odkupienie oraz zwycięstwo dobra nad złem.

Warto jednak wiedzieć, że w różnych regionach kraju koszyki wielkanocne wyglądają inaczej! Wkładane do nich produkty różnią się mniej lub bardziej. Niektóre z nich noszą religijne symbole, inne z kolei są objawem wieloletniej tradycji. O jakich produktach mowa?

Ile regionów w kraju, tyle tradycji związanych ze święconką. Co włożyć do koszyka mieszkając na Śląsku? Według tradycji do święconego wkłada się niewielką buteleczkę z winem. Symbolizuje ona nie tylko władzę królewską, a tym samym dobrobyt. Co więcej, jest znakiem krwi Chrystusa, co nawiązuje do Wielkiego Czwartku oraz Ostatniej Wieczerzy, kiedy krew Pańska ma duże znaczenie dla chrześcijan.

Podhale to z kolei region, w którym w koszykach nie brakuje moskoli. Są to ziemniaczane podpłomyki pieczone na blasze. Ponadto święci się w Wielką Sobotę tradycyjne, góralskie oscypki oraz wypiekany w domach chleb.

Ciekawą tradycją związaną ze święconką na Zachodnim Pomorzu jest przygotowywanie koszyków przez policję konną. W tego typu święconym znajdują się marchewki, jabłka i owies dla koni. Z kolei w klasycznych koszykach umieszcza się babki wielkanocne oraz jajka, każdorazowo ugotowane na twardo i pomalowane w formie kraszanek.

W niektórych rodzinach nieodłącznym elementem święconego koszyka jest … chrzan! Korzeń chrzanu ma symbolizować gorzkość i cierpkość męki Pańskiej, ale również siłę i krzepkość. Współcześnie zamiast korzenia niektórzy stawiają na łyżkę tartego chrzanu włożonego do ozdobnego słoiczka.

Co jeszcze można włożyć do koszyka? Z pewnością ser, który stanowi nieodłączny element każdego śniadania. Oznacza on przyjaźń, a także porozumienie między człowiekiem a przyrodą. Przeważnie w święconkach znajdują się jeden lub dwa plastry sera.

Niezależnie od tego, czy jesteś praktykującym katolikiem, czy też tradycjonalistą, u którego z dziada pradziada przygotowywano święconkę, warto, abyś wiedział, jakie produkty powinny się w niej znaleźć. Z pewnością nie może w niej zabraknąć jajek będących znakiem nowego życia, soli mającej chronić życie przed zepsuciem, chleba, nawiązującego do ciała Pańskiego, a także wędlin jako symbolu dostatku, wypieków oraz baranka w formie masła lub cukrowego kształtu. Wszelkie dodatkowe elementy jak kwiaty, chrzan, ser, a nawet słodkości są objawem tradycji lub też własnych upodobań!